دانلود فایل توضیحات
تاریخچه بازار
بازار، از کلمه پهلوی «واکار» گرفته شده که در گذر زمان و با تغییرات زبانی، به بازار تبدیل گردیده است. بازارها، ستون اقتصادی شهرها میباشند که از پیش از اسلام بوده و همچنان هم پابرجا هستند و در داخل آنها، تجارت و تبادل کالا صورت میگیرد.
یزد نیز که شهری کهنتاریخ بهعنوان «اولین شهر خشتی جهان» میباشد؛ از قدیمالایام، در مسیر پُرتردد تجاری جاده ابریشم قرار داشته و از این نظر، وجود بازار در این شهر یک امر ضروری و حیاتی محسوب میشده و نقش استراتژیک مهمی در بافت تاریخی یزد داشته است.
مجموعه بازارهای قدیمی یزد با معماری اصیل ایرانی اسلامی خود، منارهها و بادگیرهای زیبایی دارند و متشکل از چندین راستهبازار، تیمچه، سرا، مسجد، مدرسه، حسینیه، میدان، کاروانسرا، آبانبار، لَرد و کارگاه تولیدی می باشند که هنوز در بین مردم این سرزمین، اهمیت ویژهای دارند و علاوه بر جنبه تجاری، یکی از جاذبههای تاریخی و پربازدید شهر یزد نیز به شمار میروند.
این بازارها در دوران پهلوی، با احداث خیابان شاه (خیابان قیام فعلی) به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم شده و درنتیجه، برخی از فضاهای اصلی آن مانند بازار محمدعلیخان، بازار پنجه علی، بازار ارسیدوزها و... بهکلی ویران گردیده است.
فعالیت بازارها
بازار یزد از قرن ۴ هـ.ش، رشد و رونق بیشتری یافته و حاکمان دورههای اتابکان، آل کاکویه، تیموریان و... با گسترش شهرها و تجارت، شروع به ساخت بازارهای دیگر در درون حصار شهر و امتداد مهمترین راه اصلی شهر کردهاند؛ البته در طی قرون متمادی با تغییر و گسترش حصار شهر، مکان و وضعیت بازارها نیز تغییر یافته است.
این بازارها، محل فروش صنایعدستی قدیمی و سنتی می باشند و عمدهترین کالاهای مورد معامله در آنها؛ طلا، شیرینیهای یزدی، پارچه و فرش بوده و هستند.
برخی از کارگاههای تولیدی بازار، شامل کارگاه مازاری (محل ساییدن حنا و برگ طبیعی)، کارگاه حلوایی (محل تبدیل کنجد به حلواارده) و کارگاه رنگرزی (محل رنگآمیزی الیاف نخی و پشمی) میشود و معماری هر یک، بر اساس نوع فعالیتش فرق میکند.
مهم ترین بازارهای یزد
مجموعه بازار یزد شامل بازار دروازه مهریز، بازار تبریزیان، بازار زرگرها، پنجه علی، مسگری، بازار حاجی قنبر، محمدعلیخان متعلق به دوره زندیه، قیصریه و بازار خان مربوط به قرن ۱۳ هـ.ش میشوند.
بازارهای تاریخی دیگری هم در شهر یزد وجود دارند که عبارتاند از بازار زندیه جعفرخان با شماره ثبتی ۷۷۸۹، بازار قجری میرزا کریم با شماره ثبتی ۸۵۲۸، بازار ایلخانی سراجها با شماره ثبتی ۸۵۲۵، بازار قجری حضرتعباسی با شماره ثبتی ۷۷۹۳، بازار پهلوی ریسمانیان با شماره ثبتی ۷۷۹۰ و بازار نخود بریزی یزد.
مجموعه خان
یكی از زیباترین مجموعههای تاریخی یزد كه همواره مورد بازدید علاقهمندان و گردشگران قرار میگیرد، مجموعه خان یزد _شامل بازار خان، حمام خان، میدان و مدرسه خان_ میباشد كه یادگاری از دوره قاجار به شمار میرود. این مجموعه با قرارگیری در بافت تاریخی شهر، معماری سنتی و زیبایی را به نمایش گذاشته و ازجمله جاهای دیدنی یزد است كه بسیاری از بخشهای آن مانند بازارها، همچنان فعال و پر رفتوآمد میباشد.
نام مجموعه خان یزد بهعنوان یكی از میراث ملی كشور، در تاریخ ۲۱ اردیبهشت سال ۱۳۶۵ هـ.ش با شماره ۱۷۰۹ به ثبت رسیده و در زمره زیباترین جاذبههای گردشگری یزد قرار گرفته است.
بازار خان یزد
بازار خان، طویلترین و عریضترین بازار یزد میباشد و طولی برابر ۲۷۴ و ارتفاع بین ۴ تا ۶ متر دارد. بخشی از مجموعه بازار خان را در دوره افشاریه بنا کردهاند و بخش دیگر آن هم توسط نوادگان و خود شخص «محمدتقی خان بافقی» ساخته شده است.
مجموعه بازار خان یزد، از چند راسته تشکیل شده و بازارها و تیمچههای زیادی دارد که هرکدام از آنها به نام خاصی، معروف هستند؛ اما عموم مردم، همه این بازارها را تحت عنوان «بازار خان» میشناسند.
این بازار، دارای دو بخش شمالی_جنوبی و شرقی_غربی است که بخش شمالی جنوبی آن باوجود ۵۳ باب مغازه، ۷۸ متر طول دارد و بخش شرقی غربی آن هم با ۱۰۰ باب مغازه، ۱۸۰ متر طول دارد.
از قسمتهای مختلف بازار یزد میتوان به بازار زرگری، بازار پنجه علی، بازار قیصریه، بازار علاقبندی، بازار کاشیگری، بازار چیت سازی، بازار ملا اسماعیل، بازار افشار، بازار صدری (شاهزاده فاضل)، بازار دروازه مهریز، بازار مسگری و بازار نخود بریزی اشاره کرد.
بازار قیصریه که حدفاصل میدان خان و مدرسه خان قرار دارد، ازلحاظ معماری نسبت به سایر بازارها شکیلتر است که بهوسیله دو در چوبی باارزش، بسته میشود و محل فروش پارچههای یزدی میباشد.
برخی از بخشهای بازار خان یزد شامل بازار زرگری، بازار ملا اسماعیل، بازار پنجه علی، بازار قراقویونلویی علاقبندی با شماره ثبتی ۷۷۹۱، بازار کاشیگری، بازار مسگرها، بازار چیت سازی، بازار قیصریه، بازار قجری صدری (شاهزاده فاضل) با شماره ثبتی ۸۵۲۶، بازار دروازه مهریز و بازار قجری افشار با شماره ثبتی ۸۵۴۲ میشوند.
مجموعه بازار خان یزد، در سال ۱۳۸۲ هـ.ش با شماره ۸۵۴۴ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.




