نسل جدید کارتهای ملی هوشمند قرار است با ساختاری متفاوت وارد چرخه توزیع شود. یکی از مهمترین تغییرات اعلامشده، حذف تراشه فیزیکی و استفاده از کیو آر کد دوبعدی رمزگذاریشده برای استعلام و احراز هویت است.
محمد جمالو، رئیس سازمان ثبت احوال کشور، اعلام کرده است که در نسل جدید کارتهای ملی، ضمن حفظ ویژگیهای امنیتی کارتهای قبلی، بهجای تراشه فیزیکی از کیو آر کد کدگذاریشده با زوجکلیدهای مشخص استفاده خواهد شد. همچنین بخشی از فرآیند احراز هویت به زیرساختهای آنلاین منتقل میشود.
این تغییر را میتوان یکی از نمونههای مهم ورود جدیتر کیو آر کد به زیرساختهای هویت دیجیتال دانست؛ کاربردی که فراتر از استفادههای متداول کیو آر کد در پرداخت، تبلیغات یا دسترسی به صفحات اینترنتی است.
فهرست مطالب
کیو آر کد چگونه جایگزین تراشه کارت ملی میشود؟
در کارتهای ملی فعلی، تراشه فیزیکی بخشی از زیرساخت فنی کارت محسوب میشود. اما طبق توضیحات منتشرشده درباره نسل جدید، قرار است یک کیو آر کد دوبعدی رمزگذاریشده بخشی از وظیفه ارتباط کارت با سامانههای احراز هویت را برعهده بگیرد. این کیو آر کد یک کد ساده حاوی لینک یا متن نیست؛ بلکه بر اساس اطلاعات اعلامشده توسط سازمان ثبت احوال، با سازوکار رمزگذاری و زوجکلیدهای مشخص طراحی خواهد شد.
در نتیجه، هنگام ارائه کارت به دستگاه یا سازمان خدمترسان، اطلاعات میتواند از طریق زیرساخت آنلاین استعلام شود و لزوماً نیازی به ذخیره همه اطلاعات روی یک تراشه فیزیکی وجود نخواهد داشت.
احراز هویت با کیو آر کد چگونه انجام خواهد شد؟
یکی از تغییرات مهم این طرح، انتقال بخش بیشتری از فرآیند احراز هویت به فضای آنلاین است. طبق توضیحات رئیس سازمان ثبت احوال، در فرآیند جدید، پس از ثبت یا اسکن اطلاعات کارت توسط دستگاه خدمترسان، شهروند از طریق پیامک درباره اجازه دسترسی به اطلاعات هویتی خود تصمیم میگیرد و تنها پس از تأیید او، فرآیند دریافت اطلاعات ادامه پیدا میکند.
همچنین اعلام شده که در احراز هویت نسل جدید کارت ملی از ترکیبی از فناوریها شامل موارد زیر استفاده خواهد شد:
- کیو آر کد رمزگذاریشده
- زیرساخت استعلام آنلاین
- کد یکبارمصرف پیامکی
- هوش مصنوعی
هدف این ساختار، افزایش دقت احراز هویت و کاهش اتکا به مشاهده فیزیکی کارت یا کپی مدارک عنوان شده است.
QR Code معمولی با QR Code کارت ملی چه تفاوتی دارد؟
کیو آر کدهایی که روزانه مشاهده میکنیم معمولاً برای کاربردهایی مثل ورود به سایت، مشاهده منو، پرداخت یا دریافت اطلاعات استفاده میشوند. اما کیو آر کد مورد استفاده در یک سیستم هویتی باید الزامات امنیتی متفاوتی داشته باشد.
برای مثال، QR Code کارت ملی نمیتواند صرفاً مجموعهای از اطلاعات قابل مشاهده توسط هر اسکنر کیو آر کد باشد. طبق توضیحات منتشرشده، کد مورد استفاده در کارت جدید بهصورت رمزگذاریشده طراحی میشود و بررسی اطلاعات نیز از طریق زیرساخت آنلاین انجام خواهد شد. بنابراین تفاوت اصلی در نحوه تولید، رمزگذاری، اعتبارسنجی و اتصال کیو آر کد به سامانه مرکزی است.
نکته: هر کیو آر کد ذاتاً امن نیست. امنیت یک سامانه مبتنی بر کیو آر کد به معماری نرمافزار، رمزگذاری، اعتبارسنجی و زیرساخت سمت سرور وابسته است.
استفاده از کیو آر کد چه مزیتی برای کارت ملی دارد؟
یکی از مهمترین مزیتهای معماری جدید، امکان انجام استعلام اطلاعات بهصورت آنلاین است. در چنین ساختاری، کیو آر کد میتواند بهعنوان یک نقطه اتصال بین کارت فیزیکی و سامانه هویت دیجیتال عمل کند. مهمترین مزیتهای احتمالی این مدل شامل موارد زیر است:
- کاهش وابستگی به تراشه فیزیکی
- استعلام آنلاین اطلاعات هویتی
- کاهش نیاز به کپی مدارک
- امکان کنترل دسترسی به اطلاعات توسط صاحب کارت
- سادهتر شدن اتصال خدمات مختلف به سامانه هویت
- امکان توسعه خدمات احراز هویت دیجیتال
سازمان ثبت احوال نیز «حذف نیاز به کپی مدارک» و توسعه خدمات برخط هویتی را از اهداف این طرح عنوان کرده است.
نقش کیو آر کد در آینده هویت دیجیتال
استفاده از کیو آر کد در کارت ملی نشان میدهد که این فناوری دیگر فقط ابزاری برای انتقال سریع یک لینک نیست. کیو آر کد میتواند در کنار یک زیرساخت نرمافزاری امن، به بخشی از سیستمهای هویت دیجیتال تبدیل شود. در چنین معماریهایی معمولاً خود کیو آر کد تنها یک جزء از سیستم است و سرویسهای پشت آن اهمیت بیشتری دارند؛ مانند:
- سرور احراز هویت
- APIهای استعلام اطلاعات
- سیستم کنترل دسترسی
- رمزگذاری اطلاعات
- ثبت و بررسی درخواستها
- احراز هویت چندمرحلهای
به همین دلیل، در پروژههای سازمانی مهمتر از ساخت کیو آر کد، طراحی کامل زیرساخت مدیریت و اعتبارسنجی کیو آر کد است.
استفاده از هوش مصنوعی و بلاکچین در کارت ملی جدید
رئیس سازمان ثبت احوال اعلام کرده که در طراحی نسل جدید کارتهای ملی از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و بلاکچین نیز استفاده شده است. با این حال، جزئیات فنی کاملی درباره معماری این فناوریها، نوع الگوریتمهای مورد استفاده یا نحوه اتصال بلاکچین به فرآیند احراز هویت عمومی نشده است.
بنابراین در حال حاضر نمیتوان با قطعیت درباره نحوه عملکرد فنی این بخشها اظهار نظر کرد. آنچه بهصورت مشخص اعلام شده، استفاده از کیو آر کد رمزگذاریشده، سرویسهای آنلاین، کد پیامکی و فناوریهای هوش مصنوعی برای ارتقای فرآیند احراز هویت است.
کارتهای ملی جدید چه زمانی عرضه میشوند؟
بر اساس اظهارات رئیس سازمان ثبت احوال، برنامه این است که نسل جدید کارتهای ملی تا بهار ۱۴۰۶ وارد چرخه توزیع شود. همچنین هدفگذاری شده است که فرآیند صدور و تحویل کارتهای جدید کمتر از ۲۰ روز کاری زمان ببرد. اجرای نهایی این زمانبندی به روند آمادهسازی زیرساختها و اجرای طرح بستگی خواهد داشت.
جمعبندی
نسل جدید کارت ملی ایران قرار است با حذف تراشه فیزیکی و استفاده از کیو آر کد دوبعدی رمزگذاریشده طراحی شود. بر اساس اطلاعات اعلامشده، فرآیند احراز هویت نیز بیشتر به زیرساختهای آنلاین منتقل خواهد شد و ترکیبی از کیو آر کد، تأیید پیامکی و فناوریهای هوش مصنوعی در آن به کار میرود.
از منظر فناوری کیو آر کد، اهمیت این خبر در این است که یکی از مهمترین اسناد هویتی کشور نیز در حال حرکت به سمت استفاده از کیو آر کد بهعنوان بخشی از زیرساخت احراز هویت دیجیتال است.
